Wzdęcia – jak się ich skutecznie pozbyć? Rola dietetyka klinicznego
Wzdęcia to częsty i uciążliwy problem, z którym pacjenci zgłaszają się do dietetyka klinicznego. Uczucie nadmiernej ilości gazów w jamie brzusznej, widoczne powiększenie brzucha oraz jego twardość mogą znacząco obniżać komfort życia. Charakterystyczny „brzuch jak w ciąży”, określany także jako tzw. brzuch spożywczy, często pojawia się po posiłkach i bywa źródłem dyskomfortu oraz frustracji.
Dodatkowo wzdęciom mogą towarzyszyć zaburzenia rytmu wypróżnień oraz uczucie ciężkości. Przyczyny tego problemu są różnorodne, jednak w pierwszej kolejności warto przyjrzeć się codziennej diecie i nawykom żywieniowym.
W tym artykule dowiesz się, skąd biorą się wzdęcia oraz jak skutecznie się ich pozbyć dzięki odpowiednio dobranej diecie i odpowiedniemu postępowaniu.
Etiologia wzdęć – skąd bierze się problem?
Wzdęcia brzucha to objaw, który coraz częściej zgłaszany jest przez pacjentów w gabinetach dietetycznych. Są one związane z nadmiernym nagromadzeniem gazów jelitowych oraz zwiększeniem obwodu brzucha. Charakterystyczne jest uczucie rozpierania, twardości oraz widocznego powiększenia brzucha.
Wzdęciom często towarzyszą:
- bóle brzucha
- uczucie pełności i ciężkości
- zmiana rytmu wypróżnień (zaparcia lub biegunki)
- nudności
- kruczenie w jamie brzusznej
- nieprzyjemny zapach z ust
- obniżony apetyt
W większości przypadków wzdęcia zaliczane są do zaburzeń czynnościowych. Oznacza to, że ich przyczyną nie są zmiany organiczne, lecz zaburzenia czucia trzewnego oraz nieprawidłowa motoryka jelit.
Przyczyny wzdęć.
Jako przyczyny powodujące wzdęcia brzucha wymienia się:
- Zespół jelita drażliwego IBS,
- zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego SIBO,
- nieprawidłowe trawienie i nietolerancję węglowodanów,
- przewlekłe zaparcia,
- rak jelita grubego, stan po zabiegach chirurgicznych, niedrożność przewodu pokarmowego,
- celiakię – dotyczy 1% populacji,
- choroby układowe, nieswoiste choroby jelit.
Podkreślić należy, że wielu pacjentów borykających się z przewlekłymi wzdęciami to osoby cierpiące na IBS. Zespół jelita drażliwego (irritable bowel syndrome – IBS) jest to jednostka chorobowa o nie do końca poznanej etiologii i zarazem najczęstsza przyczyna zaburzeń gastroenterologicznych (10% populacji).
Wzdęcia a IBS (zespół jelita drażliwego)
Około 90% osób chorujących na IBS skarży się na przewlekłe wzdęcia. Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi, wzdęcia czynnościowe definiuje się jako nawracające uczucie powiększenia brzucha, występujące co najmniej 3 dni w miesiącu przez okres minimum 3 miesięcy.
Jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłych wzdęć jest zespół jelita drażliwego (IBS). Szacuje się, że nawet około 90% osób z IBS doświadcza wzdęć.
Do typowych objawów IBS należą:
- bóle brzucha
- zaburzenia rytmu wypróżnień
- uczucie wzdęcia
Co istotne, objawy te nie wynikają z choroby organicznej i często mają charakter przewlekły. IBS jest schorzeniem czynnościowym, którego nie można całkowicie wyleczyć, jednak odpowiednia dieta i styl życia pozwalają skutecznie kontrolować objawy.
SIBO, a IBS- jak odróżnić?
Wzdęcia mogą być również związane z przerostem bakteryjnym jelita cienkiego (SIBO). To zaburzenie prowadzi do problemów z trawieniem i wchłanianiem składników odżywczych.
Typowe objawy SIBO to:
- wzdęcia
- bóle brzucha
- biegunki lub zaparcia
Nieleczone SIBO może prowadzić do niedoborów pokarmowych, szczególnie:
- żelaza
- witaminy B12
- kwasu foliowego (B9)
Główne różnice między SIBO i IBS? W SIBO występuje nadmierny wzrost bakterii w jelitach, zaś IBS to nadwrażliwość jelita-zaburzenia perystaltyki jelit i zwiększona wrażliwość na bodźce. Różnica polega na tym, że SIBO wymaga zastosowania leczenia, zaś IBS (bez SIBO) jedynie zastosowania odpowiedniej diety.
W przypadku kiedy podjęte zostały liczne, nieudane próby pozbycia się problemów z wzdęciami, powinniśmy przeprowadzić diagnostykę w kierunku SIBO. Aby zdiagnozować SIBO należy wykonać wodorowo-metanowy test oddechowy. Ważne jest, aby pomiar obejmował stężenie dwóch gazów: wodoru (H2), metanu (CH4).
Jeśli z jakichś przyczyn nie chcemy wykonać badania w kierunku SIBO, możemy w pierwszej kolejności zastosować dietę dedykowaną dla Zespołu Jelita Drażliwego IBS.
Dzięki takiemu postępowaniu będziemy w stanie określić prawdopodobieństwo występowania SIBO. Gdyż wówczas, mimo eliminacji produktów fermentujących z diety wzdęcia i problemy jelitowe całkowicie nie ustąpią. Możemy jedynie odczuć delikatną poprawę i zmniejszenie natężenia ich występowania.
Jeśli zmiana diety spowoduje całkowitą eliminację wzdęć, wtedy najprawdopodobniej mamy do czynienia z IBS. Jeśli zaś dolegliwości całkowicie nie ustąpią, wtedy konieczne jest, aby wykonać test na SIBO. Co ważne, nie możemy leczyć się w kierunku SIBO bez wykonania diagnostyki!
Diagnostyka wzdęć – kiedy warto wykonać badania?
Jeśli mimo zmian dietetycznych problem wzdęć nie ustępuje, warto rozważyć diagnostykę w kierunku SIBO.
Podstawowym badaniem jest:
- wodorowo-metanowy test oddechowy (pomiar wodoru H₂ i metanu CH₄)
Nie należy rozpoczynać leczenia SIBO bez wcześniejszego potwierdzenia diagnozy.
W przypadku IBS diagnostyka (np. gastroskopia czy kolonoskopia) zazwyczaj nie wykazuje zmian. Rozpoznanie opiera się głównie na wywiadzie i spełnieniu Kryteriów Rzymskich IV.
O tym jak rozpoznać IBS przeczytasz tutaj.
Dieta przy wzdęciach i IBS – klucz do poprawy.
Ponieważ IBS ma charakter przewlekły i czynnościowy, nie istnieje jedno skuteczne leczenie farmakologiczne. Najważniejsze znaczenie ma zmiana stylu życia.
Kluczowe elementy terapii to:
- modyfikacja diety
- redukcja stresu i czynników psychologicznych
- odpowiednio dobrana suplementacja
Szczególnie skuteczna okazuje się dieta low FODMAP, polegająca na ograniczeniu fermentujących węglowodanów, które nasilają produkcję gazów jelitowych.
Kiedy zgłosić się do dietetyka?
Jeśli od dłuższego czasu zmagasz się ze wzdęciami, a samodzielne próby zmiany diety nie przynoszą efektów, warto skonsultować się z dietetykiem klinicznym.
Indywidualnie dobrany plan żywieniowy często stanowi przełom w leczeniu i pozwala znacząco zmniejszyć lub całkowicie wyeliminować dolegliwości.
Wzdęcia dietetyk – Twój ratunek!
Jeśli od dłuższego czasu borykasz się z uporczywymi wzdęciami, mimo prób zmiany diety, czas oddać się w ręce doświadczonego specjalisty, który nauczy Cię jak prawidłowo się odżywiać oraz wskaże odpowiednią diagnostykę (jeśli jest konieczna). Kontakt tutaj.
Pamiętaj, że w wielu przypadkach współpraca z dietetykiem to jedyny ratunek, a zarazem skuteczna pomoc na wzdęcia! Wydane na opiekę dietetyczną pieniądze, to inwestycja w zdrowie, przyszłość oraz nowe nauki, które będą owocować do końca życia!
Podsumowanie.
Wzdęcia to powszechny problem o złożonej etiologii, najczęściej związany z zaburzeniami czynnościowymi układu pokarmowego, takimi jak IBS lub SIBO. Objawiają się uczuciem pełności, powiększeniem obwodu brzucha oraz dyskomfortem, który może znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie.
Kluczowe znaczenie w redukcji wzdęć ma właściwa diagnostyka oraz indywidualnie dopasowana dieta. W przypadku IBS podstawą jest długoterminowa modyfikacja stylu życia i żywienia, natomiast przy podejrzeniu SIBO konieczne jest wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych.
Skuteczne zmniejszenie dolegliwości jest możliwe dzięki eliminacji produktów nasilających fermentację (np. dieta low FODMAP), wsparciu pracy jelit oraz współpracy z dietetykiem klinicznym. W wielu przypadkach to właśnie odpowiednio dobrany sposób żywienia stanowi najważniejszy element terapii.
BIBLIOGRAFIA
- Skwierczyńska, A. Wzdęcia brzucha. Przyczyny, objawy i postępowanie.
- GulbickaD, P., & GrzymisławskiE, M. Wzdęcia brzucha–najczęstsze przyczyny i postępowanie.
- Skrzydło-Radomańska, B. Zespół jelita nadwrażliwego.
