Pszenica a stany zapalne.

Pszenica a stany zapalne to temat, który od lat budzi wiele emocji i zainteresowania zarówno wśród specjalistów żywienia, jak i osób dbających o zdrową dietę. Coraz częściej mówi się o tym, że wysokie spożycie pszenicy może negatywnie wpływać na organizm oraz sprzyjać rozwojowi przewlekłych stanów zapalnych.

Najczęściej za szkodliwe działanie pszenicy obwinia się gluten, a dokładniej jedno z jego białek – gliadynę. To właśnie ona może wpływać na zwiększenie przepuszczalności jelit, nasilenie reakcji immunologicznych oraz pogorszenie samopoczucia u wielu osób. Jednak najnowsze badania pokazują, że problem może być znacznie bardziej złożony.

Okazuje się bowiem, że nie tylko gluten odpowiada za potencjał prozapalny pszenicy. Istotną rolę odgrywają również nieglutenowe białka, takie jak albuminy pszenne, które także mogą stymulować rozwój ogólnoustrojowych stanów zapalnych i negatywnie oddziaływać na zdrowie człowieka.

W tym artykule dokładnie przeanalizuje jaki jest związek między spożyciem pszenicy a stanami zapalnymi organizmu. Dowiesz się, które składniki pszenicy mogą działać prozapalnie oraz czy całkowita eliminacja pszenicy rzeczywiście ma sens. Koniecznie przeczytaj do końca!

Pszenica a stany zapalne – jaki jest związek?

Związek między pszenicą a stanami zapalnymi wynika przede wszystkim z obecności białek glutenowych – gliadyny i gluteiny. Są to białka trudne do całkowitego rozłożenia przez enzymy trawienne (proteazy) obecne w przewodzie pokarmowym człowieka. W efekcie dochodzi do powstawania niedostatecznie strawionych peptydów, które mogą negatywnie oddziaływać na układ odpornościowy i nasilać reakcje zapalne organizmu.

W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że gluten zawarty w pszenicy jest wyjątkowo oporny na trawienie. Konsekwencją tego mogą być przewlekłe stany zapalne w obrębie jelita cienkiego, prowadzące do zaburzeń mikroflory jelitowej (dysbiozy), pogorszonego wchłaniania składników odżywczych oraz występowania objawów ogólnoustrojowych.

Warto pamiętać, że prawidłowa mikroflora jelitowa odgrywa kluczową rolę w regulacji pracy układu odpornościowego. Tymczasem wysokie spożycie pszenicy i produktów pszennych może sprzyjać zaburzeniu równowagi mikrobioty jelitowej, co dodatkowo zwiększa ryzyko przewlekłych stanów zapalnych.

Badania naukowe wykazały również, że fragmenty gliadyny mogą prowadzić do rozluźnienia połączeń ścisłych w jelitach i zwiększenia przepuszczalności bariery jelitowej. Mechanizm ten związany jest z aktywacją ścieżki zonuliny, która wpływa na tzw. „nieszczelność jelit”.

Dodatkowo pszenica oraz produkty pszenne charakteryzują się wysokim indeksem glikemicznym (IG). Nadmierne spożycie takich produktów może negatywnie wpływać na gospodarkę cukrową organizmu, powodować gwałtowne skoki glukozy i insuliny oraz nasilać odpowiedź immunologiczną i procesy zapalne.

Nieglutenowe białka pszenicy a stany zapalne- albuminy pszenicy.

Białka glutenu – gliadyna i glutenina – stanowią około 80% wszystkich białek obecnych w pszenicy. Pozostałe 20% to tzw. białka nieglutenowe, czyli albuminy pszenne, którym jeszcze do niedawna poświęcano znacznie mniej uwagi w kontekście zdrowia i stanów zapalnych.

Do grupy nieglutenowych białek pszenicy zalicza się między innymi ATI (inhibitory amylazy trypsyny) oraz inhibitory trypsyny. Choć albuminy stanowią stosunkowo niewielki procent białek zawartych w pszenicy, badania naukowe pokazują, że mogą one silnie aktywować układ odpornościowy i nasilać procesy zapalne w organizmie.

Naukowcy zaobserwowali, że nieglutenowe białka pszenicy mogą wywoływać reakcje zapalne nie tylko w obrębie przewodu pokarmowego, ale również w innych tkankach i narządach, takich jak:

• nerki,
• mózg,
• śledziona,
• węzły chłonne.

Oznacza to, że wpływ pszenicy na stany zapalne może mieć charakter ogólnoustrojowy i obejmować znacznie więcej niż tylko jelita. Mechanizm ten może przyczyniać się do przewlekłej aktywacji układu immunologicznego, nasilenia chorób autoimmunologicznych oraz pogorszenia samopoczucia u osób szczególnie wrażliwych na składniki pszenicy.

Istnieją dowody naukowe, gdzie zaobserwowano pogorszenie objawów wskutek spożywania pszenicy w przebiegu chorób takich jak:

• astma,
• stwardnienie rozsiane,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• toczeń rumieniowy,
• niealkoholowe stłuszczenie wątroby.

Inhibitory amylazy-trypsyny (ATI)

Inhibitory amylazy- trypsyny (AT) stanowią białka albuminy występujące w pszenicy, stanowią ok. 4% wszystkich białek. Są wysoce oporne na działanie enzymów trawiennych (proteazy jelitowe) i mogą indukować uwalnianie cytokin prozapalnych z monocytów, makrofagów, komórek dendrytycznych. 

ATI mogą wywołać aktywację wrodzonych komórek odpornościowych oraz stan zapalny w obrębie jelit. 

W rezultacie ATI aktywują układ immunologiczny, co zostało potwierdzone w badaniach. Naukowcy potwierdzili, że ATI stymulują monocyty, makrofagi i komórki dendrytyczne do produkcji cytokin prozapalnych: IL-8, IL-12, TNF, MCP-1 i RANTES.

Podsumowanie

Pszenica ma istotny wpływ na rozwój stanów zapalnych w organizmie. Nadmierne spożycie produktów pszennych, charakterystyczne dla typowej diety wielu Polaków, może sprzyjać występowaniu przewlekłych stanów zapalnych, a w konsekwencji prowadzić do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia. Długotrwały stan zapalny zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych, w tym również chorób autoimmunologicznych.

Warto podkreślić, że za prozapalne działanie pszenicy nie odpowiada wyłącznie gluten. Pszenica zawiera także białka nieglutenowe – albuminy, w tym ATI (inhibitory amylazy trypsyny) oraz inhibitory trypsyny, które mogą niezależnie od glutenu wywoływać i nasilać reakcje immunologiczne organizmu.

Badania wykazały, że u części osób albuminy pszenne aktywują receptory TLR4 znajdujące się na komórkach odpornościowych. Prowadzi to do zwiększonego wydzielania cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α, IL-8 oraz IL-12, co nasila procesy zapalne w organizmie.

W efekcie regularne spożywanie dużych ilości pszenicy może pogarszać przebieg różnych schorzeń, szczególnie u osób z zespołem jelita drażliwego (IBS), chorobami autoimmunologicznymi czy nadwrażliwością na pszenicę. Co istotne, reakcje ogólnoustrojowe mogą występować także u osób pozornie zdrowych, które wykazują zwiększoną wrażliwość na składniki zawarte w pszenicy.

Bibliografia:

1. Roszkowska A, Pawlicka M, Mroczek A, Bałabuszek K, Nieradko-Iwanicka B. Non-Celiac Gluten Sensitivity: A Review. Medicina (Kaunas). 2019 May 28;55(6):222. doi: 10.3390/medicina55060222. PMID: 31142014; PMCID: PMC6630947.
2. Zevallos VF, Raker VK, Maxeiner J, Scholtes P, Steinbrink K, Schuppan D. Dietary wheat amylase trypsin inhibitors exacerbate murine allergic airway inflammation. Eur J Nutr. 2019 Jun;58(4):1507-1514. doi: 10.1007/s00394-018-1681-6. Epub 2018 Mar 29. PMID: 29600329. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29600329/
3. Zevallos et al., Gut 2017 – „ATIs induce intestinal inflammation via TLR4 activation.”
4. Khaleghi S, Ju JM, Lamba A, Murray JA. The potential utility of tight junction regulation in celiac disease: focus on larazotide acetate. Therapeutic Advances in Gastroenterology. 2015;9(1):37-49. doi:10.1177/1756283X15616576