Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna jelit, w której dieta odgrywa istotną rolę wspomagającą – zarówno w łagodzeniu objawów, jak i utrzymaniu remisji. Podkreślić należy, że dieta ma duże znaczenie dla jakości życia pacjenta gdyż ma wpływ na zmniejszenie podrażnienia jelit, ograniczenie biegunek, bólu brzucha i wzdęć oraz lepsze wchłanianie niezbędnych składników odżywczych.
WZJG a stan zapalny.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to choroba zaliczana do grupy chorób autoimmunologicznych. Oznacza to, że układ odpornościowy atakuje własne komórki, w tym przypadku błonę śluzową jelita grubego, prowadząc do przewlekłego stanu zapalnego.
Co to znaczy, że WZJG jest chorobą autoimmunologiczną?
W zdrowym organizmie układ odpornościowy rozpoznaje i zwalcza obce czynniki (np. bakterie, wirusy). W chorobach autoimmunologicznych dochodzi do błędnego rozpoznania własnych tkanek jako zagrożenia, co prowadzi do:
- przewlekłego zapalenia,
- uszkodzenia błony śluzowej jelita,
- owrzodzeń i krwawień,
- biegunek z domieszką krwi i śluzu,
- osłabienia i niedoborów.
Stąd aby wprowadzić chorobę autoimmunologiczną w stan remisji kluczowe jest, po pierwsze wyciszenie ogólnoustrojowego stanu zapalnego w organizmie, po drugie maksymalne wsparcie pracy układu odpornościowego.
Takie właśnie działanie otrzymamy dzięki zastosowaniu systemu żywienia opartego zasadach diety przeciwzapalnej.
Dieta przeciwzapalna w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG).
Dieta przeciwzapalna w kontekście wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) ma na celu zmniejszenie ogólnego stanu zapalnego w organizmie oraz wsparcie zdrowia jelit.
Podkreślić należy, że rodzaj spożywanego pokarmu reguluje poziom stanu zapalnego w organizmie. Dieta może łagodzić lub zaostrzać odpowiedź zapalną.
Dieta przeciwzapalna wspiera organizm przez poniższe aspekty:
- poprawę składu mikroflory jelitowej,
- zmniejszenie stresu oksydacyjnego i ogólnego stanu zapalnego,
- dostarczenie składników odżywczych niezbędnych do regeneracji nabłonka jelitowego (cynk, kwasy omega-3, witamina D).
- Dieta przeciwzapalna może zmniejszać podniesioną kalprotektynę (marker stanu zapalnego jelit) oraz obniżać ryzyko utajonych nawrotów u osób w remisji.
Pamiętajmy, że dieta zachodnia bogata w przetworzoną żywność, cukier i tłuszcze trans promuje stan zapalny i zwiększa ryzyko zaostrzeń choroby.
1. Wsparcie odporności i mikrobioty jelitowej.
- Wysoka podaż błonnika, warzyw, owoców i ziół sprzyja produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (np. maślan), które wspomagają barierę jelitową i hamują cytokiny zapalne.
- Dieta przeciwzapalna wspiera rozwój pożytecznych mikroorganizmów w jelitach oraz dzięki wysokiej zawartości substancji odżywczych i antyoksydantów bardzo efektywnie wspomaga pracę układu odpornościowego.
2. Tłuszcze omega‑3 i antyoksydanty.
- Zasady diety przeciwzapalnej obejmują spożycie tłustych gatunków ryb (łosoś, makrela, sardynki), oliwę z oliwek, orzechy. Produkty te stanowią źródła kwasów omega‑3, które hamują mediatorów zapalnych.
- Wysokie spożycie produktów niskoprzetworzonych, warzyw, zioła i przypraw takich jak kurkuma, imbir, cynamon działają jako naturalne antyoksydanty wspierają barierę jelitową.
4. Ograniczanie składników prozapalnych.
- Nasycone tłuszcze i tłuszcze trans (chipsy, ciasteczka, paluszki, tłuste mięsa, tłuszcze przemysłowe) zwiększają ryzyko zaostrzeń choroby w ciągu roku.
- Warto ograniczyć spożycie mięsa, a szczególnie przetworzonej formy zawierającej azoatny, azotyny i glutaminiam sodu.
- Eliminacja produktów z dodatkiem cukru, żywności ultra‑przetworzonej, sztucznych dodatków do żywności (emulgatory, maltodekstryny), które negatywnie wpływają na stan mikrobioty jelitowej.
WZJG faza ostra i faza remisji.
Porównanie – faza zaostrzenia vs remisja:
W przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) sposób odżywiania powinien być dopasowany do fazy choroby – inny rodzaj diety obowiązuje podczas zaostrzenia, a inny w remisji.
Poniżej szczegółowe omówienie:
| Element | Zaostrzenie | Remisja |
|---|---|---|
| Błonnik | Niskobłonnikowa, wykluczenie pestek | Stopniowe wprowadzanie, szczególnie rozpuszczalnego |
| Surowe warzywa i owoce | Zakazane | Można wprowadzać stopniowo (po tolerancji) |
| Nabiał | Ograniczony | Ograniczony |
| Tłuszcze | Ograniczone | Zalecane zdrowe tłuszcze omega-3 (oleje roślinne, ryby) |
| Probiotyki | Ostrożnie, po tolerancji | Wskazane |
Podsumowanie.
Dieta to kluczowy element wspomagający leczenie (WZJG). Z uwagi na fakt, że WZJG jest chorobą o podłożu zapalnym najwyższą skuteczność wykazuje zastosowanie modelu żywienia opartego na zasadach diety przeciwzapalnej. Zastosowanie produktów przeciwzapalnych wraz z jednoczesną eliminacją produktów prozapalnych pozwala zmniejszyć ogólnoustrojowy stan zapalny. Ponadto ten sposób żywienia dostarcza antyoksydantów i kwasów omega-3, które modulują odpowiedź immunologiczną. Pamiętajmy, że dieta powinna być indywidualnie dopasowana – z uwzględnieniem indywidualnej tolerancji, fazy choroby i niedoborów organizmu na podstawie wyników badań.
Współpraca z dietetykiem klinicznym i gastroenterologiem jest silnie zalecana.
Bibliografia
- https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-pokarmowego/zalecenia-dietetyczne-dla-pacjentow-z-wrzodziejacym-zapaleniem-jelita-grubego-w-okresie-remisji/
- Lo CH, Lochhead P, Khalili H, Song M, Tabung FK, Burke KE, Richter JM, Giovannucci EL, Chan AT, Ananthakrishnan AN. Dietary Inflammatory Potential and Risk of Crohn’s Disease and Ulcerative Colitis. Gastroenterology. 2020 Sep;159(3):873-883.e1. doi: 10.1053/j.gastro.2020.05.011. Epub 2020 May 7. PMID: 32389666; PMCID: PMC7502466.
- https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/wzjg/95171,dieta-we-wrzodziejacym-zapaleniu-jelita-grubego-wzjg
- Ananthakrishnan, A. N. (2015). Environmental risk factors for inflammatory bowel diseases: a review. Digestive Diseases and Sciences, 60(2), 290–298. https://doi.org/10.1007/s10620-014-3400-4
- Lewis, J. D., & Abreu, M. T. (2017). Diet as a trigger or therapy for inflammatory bowel diseases. Gastroenterology, 152(2), 398–414.e6. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2016.10.018
